Móng bè: cấu tạo, khi nào dùng và quy trình thi công

Móng bè, còn gọi là móng toàn diện, là bản bê tông cốt thép trải rộng trên toàn bộ hoặc phần lớn diện tích đáy công trình, giúp phân tán tải trọng đều xuống nền đất.

Với biệt thự, nhà phố cao cấp xây trên nền đất yếu hoặc có tầng hầm, chọn đúng cấu tạo và thi công đúng kỹ thuật cho móng bè ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định lâu dài của công trình. Bài này đi sâu vào cấu tạo, khi nào nên dùng, các loại móng bè phổ biến, ưu nhược điểm và quy trình thi công từng bước.

Cấu tạo móng bè

Móng bè gồm ba lớp chính, mỗi lớp đóng một vai trò riêng trong khả năng chịu lực và ổn định của móng.

• Lớp bê tông lót: lớp mỏng nhất, đổ trực tiếp xuống đáy hố móng sau khi đào đất và đầm chặt nền, có nhiệm vụ tạo mặt phẳng sạch để thi công cốt thép và hạn chế mất nước xi măng từ lớp bê tông móng phía trên.
• Bản móng: phần chiếm diện tích lớn nhất, trải kín toàn bộ hoặc gần toàn bộ mặt bằng công trình, chịu tải trọng trực tiếp từ cột, tường rồi phân bổ xuống nền đất trên diện tích rộng để giảm áp lực cục bộ.
• Dầm móng: hệ dầm bê tông cốt thép bố trí theo các trục cột, gia cường cho bản móng, giúp giảm mô men uốn và liên kết các chân cột thành một khối làm việc đồng thời.

Các số liệu trên chỉ mang tính tham khảo, tổng hợp từ nhiều tài liệu kỹ thuật phổ biến và thống nhất với số liệu Betaviet đã dùng ở các bài móng khác. Chiều dày bản móng thực tế dao động khá rộng tuỳ tải trọng, diện tích và kết quả khảo sát địa chất; kích thước, đường kính thép thật của từng công trình phải do kỹ sư kết cấu tính toán riêng, có tham chiếu các tiêu chuẩn hiện hành như TCVN 5574:2018 (kết cấu bê tông và bê tông cốt thép) và TCVN 9362:2012 (thiết kế nền nhà và công trình).

Các loại móng bè phổ biến

Tuỳ tải trọng công trình, khoảng cách cột và điều kiện thi công, móng bè thường được thiết kế theo một trong các dạng sau:

• Móng bè bản phẳng: bản bê tông cốt thép có chiều dày đồng đều trên toàn bộ diện tích, không có dầm gia cường. Thi công đơn giản hơn nhưng đòi hỏi bản dày hơn để đảm bảo khả năng chịu uốn, thường dùng cho công trình bước cột không quá lớn.
• Móng bè có sườn (dầm): bản móng kết hợp hệ dầm bê tông cốt thép chạy theo các trục cột, giúp tăng độ cứng và cho phép bản mỏng hơn dạng bản phẳng cùng tải trọng.
• Móng bè dạng hộp (ô cờ): gồm hai bản bê tông trên và dưới liên kết bằng hệ vách đứng tạo khoang rỗng bên trong, độ cứng không gian lớn, thường dùng cho công trình nhiều tầng hoặc nhạy cảm với lún lệch.
• Móng bè kết hợp cọc: dùng khi nền đất yếu sâu, móng bè đơn thuần không đủ khả năng chịu lực; bản bè đặt trên hệ cọc cắm xuống lớp đất tốt hơn bên dưới.

Khi nào nên dùng móng bè

Móng bè thường được cân nhắc trong các trường hợp sau, thay vì lựa chọn theo cảm tính hay sao chép công trình liền kề:

• Nền đất yếu vừa phải, tương đối đồng đều: đất mềm, đất ao lấp, độ rỗng cao khiến móng đơn, móng băng dễ lún lệch; bản bè phủ kín diện tích giúp phân tán tải trọng, hạn chế lún cục bộ.
• Công trình có tầng hầm, bể, kho hoặc hồ bơi: bản bè tạo sàn đáy liên tục, kín, thuận lợi cho việc kết hợp chống thấm và chịu áp lực từ đất xung quanh.
• Lô đất nhỏ, các cột san sát nhau: khi bề rộng đáy móng đơn hoặc móng băng tính toán chiếm phần lớn diện tích nền nhà (một số tài liệu kỹ thuật nêu ngưỡng tham khảo khoảng 75% diện tích trở lên), gộp thành móng bè thường hợp lý hơn là bố trí nhiều móng rời rạc.
• Công trình tải trọng lớn cần kiểm soát lún lệch: biệt thự quy mô lớn, nhà nhiều tầng có yêu cầu hạn chế chênh lệch lún giữa các vị trí cột.

Ngược lại, khi lớp đất yếu dày và sâu hoặc tải trọng công trình quá lớn so với khả năng của móng nông, phương án móng cọc hoặc móng bè kết hợp cọc thường phù hợp hơn móng bè đơn thuần.

Ưu và nhược điểm của móng bè

Ưu điểm: phân bổ tải trọng đều trên diện tích rộng, giảm áp lực cục bộ lên nền đất; hạn chế lún không đều nhờ toàn bộ hệ móng làm việc như một khối thống nhất; thuận lợi cho chống thấm khi công trình có tầng hầm hoặc bán hầm; là móng nông nên khối lượng đào đất và độ rung chấn khi thi công thường ít hơn phương án ép cọc, phù hợp khu dân cư đông đúc, nhà sát vách.

Nhược điểm: tốn nhiều bê tông và thép hơn hẳn móng đơn, móng băng do phải phủ kín toàn bộ diện tích, kéo theo chi phí phần móng cao hơn; yêu cầu tính toán kết cấu chính xác dựa trên hồ sơ khảo sát địa chất, thiếu chính xác dễ gây thừa hoặc thiếu thép cục bộ; thuộc nhóm móng nông nên vẫn có nguy cơ ảnh hưởng bởi mực nước ngầm dao động hoặc động đất nếu không xử lý tốt; khối lượng bê tông lớn đòi hỏi đổ liên tục, kiểm soát mạch ngừng chặt chẽ để tránh nứt và thấm nước từ nền lên sàn.

So sánh nhanh móng bè với các loại móng khác

Betaviet có bài phân tích riêng về các loại móng nhà phổ biến và móng băng, móng cọc để bạn đọc dễ đối chiếu khi chọn phương án móng phù hợp với từng lô đất.

Quy trình thi công móng bè

Thi công móng bè cần thực hiện theo từng bước rõ ràng, kiểm soát chặt từ khảo sát đến bảo dưỡng bê tông.

1. Khảo sát địa chất và chuẩn bị mặt bằng: khoan khảo sát xác định sức chịu tải của đất, mực nước ngầm; song song đó giải phóng, san lấp mặt bằng và định vị tim trục công trình theo bản vẽ thiết kế.
2. Đào đất hố móng: đào theo đúng cao độ và phạm vi bản vẽ trên toàn bộ diện tích công trình; nếu xuất hiện nước ngầm cần bơm thoát kịp thời, nền đất yếu cần gia cố thêm trước khi chuyển bước.
3. Đổ bê tông lót: đổ lớp bê tông lót mác thấp, dày khoảng 100mm, tạo mặt bằng sạch, phẳng để lắp đặt cốt thép.
4. Gia công và lắp đặt cốt thép: thép được cắt, uốn theo bản vẽ kết cấu; móng bè thường có ít nhất hai lớp thép lưới cho bản móng, thép dầm móng lắp đồng thời; dùng con kê bê tông đảm bảo lớp bảo vệ thép đúng thiết kế.
5. Lắp dựng cốp pha: dựng khuôn quanh chu vi móng và các vị trí dầm, gờ (nếu có), chống đỡ chắc chắn để chịu áp lực bê tông tươi khi đổ.
6. Đổ bê tông móng: đổ liên tục trên toàn bộ diện tích, hạn chế tối đa mạch ngừng; dùng đầm dùi kỹ tại các góc và vị trí thép dày để tránh rỗ khí, đảm bảo khối móng làm việc đồng nhất.
7. Bảo dưỡng và nghiệm thu: giữ ẩm liên tục cho bề mặt bê tông tối thiểu 7 ngày đầu để đạt cường độ thiết kế, hạn chế nứt do mất nước bề mặt; sau đó kiểm tra, nghiệm thu chất lượng trước khi chuyển sang thi công phần thân.

Lưu ý khi thi công móng bè

• Kiểm soát chặt khâu đổ bê tông: do khối lượng bê tông lớn, cần chia phân đoạn hợp lý và xử lý triệt để các mạch ngừng để không ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và tính chống thấm của móng.
• Không bỏ qua khảo sát địa chất: móng bè phù hợp nền đất yếu nhưng đất vẫn cần có độ ổn định tối thiểu; áp dụng một phương án cho nhiều lô đất khác nhau dễ dẫn đến lún lệch ngoài dự kiến.
• Xử lý chống thấm ngay từ đầu: với công trình có tầng hầm, móng bè tiếp xúc trực tiếp nền đất ẩm và nước ngầm, cần thi công lớp chống thấm trên mặt bản bè và quanh chu vi móng trước khi chuyển bước tiếp theo.
• Giám sát kỹ thuật xuyên suốt: từ khâu cốt thép, cốp pha đến đổ và bảo dưỡng bê tông đều cần kỹ sư giám sát có kinh nghiệm, tránh sai sót khó sửa chữa sau khi bê tông đã đông cứng.

Câu hỏi thường gặp

Móng bè là gì?

Móng bè là bản bê tông cốt thép trải rộng trên toàn bộ hoặc phần lớn diện tích đáy công trình, giúp phân tán tải trọng đều xuống nền đất, thường dùng cho công trình trên nền đất yếu hoặc có tầng hầm.

Móng bè khác gì móng băng?

Móng băng là dải bê tông cốt thép chạy dài dưới cột hoặc tường, chỉ phủ một phần diện tích; móng bè phủ toàn bộ diện tích đáy công trình, phân tán tải trọng đều hơn, phù hợp nền đất yếu hơn nhưng tốn vật liệu và thi công phức tạp hơn.

Khi nào nên dùng móng bè?

Khi nền đất yếu vừa phải và tương đối đồng đều, công trình có tầng hầm, bể hoặc hồ bơi, hoặc lô đất nhỏ khiến móng đơn, móng băng chồng lấn nhau trên phần lớn diện tích nền nhà.

Móng bè có bắt buộc kết hợp cọc không?

Không bắt buộc trong mọi trường hợp; chỉ khi nền đất yếu sâu và tải trọng công trình vượt khả năng chịu lực của móng nông thì mới cần phương án móng bè kết hợp cọc, dựa trên kết quả khảo sát địa chất cụ thể.

Sau khi đổ bê tông móng bè cần bảo dưỡng bao lâu?

Cần giữ ẩm bề mặt bê tông liên tục tối thiểu 7 ngày đầu, tránh tác động mạnh khi bê tông chưa đạt cường độ thiết kế, trước khi chuyển sang các công đoạn thi công tiếp theo.

Xem thêm:
– Thiết kế biệt thự
– Thiết kế nhà phố