Ban công chung cư: thiết kế an toàn, đúng nội quy và cách dùng đẹp

Ban công chung cư là phần không gian mở nhô ra ngoài mặt căn hộ, có lan can bao quanh, dùng để đón sáng, đón gió và làm chỗ thư giãn, phơi đồ hoặc trồng cây.

Ban công khác lô gia ở điểm nào?

Nhiều người gọi chung là “ban công” nhưng thực ra đang dùng lô gia (logia). Cách phân biệt đơn giản nhất là nhìn hình dạng: ban công là khối nhô hẳn ra ngoài mặt đứng của tòa nhà, chỉ có 1 cạnh gắn liền với tường căn hộ, ba cạnh còn lại thoáng, chỉ có lan can chắn. Lô gia thì ngược lại, nằm lõm vào bên trong khối nhà, được 3 mặt tường hoặc kết cấu bao quanh, chỉ hở phía mặt tiền – vì vậy kín gió hơn, ít bị mưa hắt hơn ban công thật.

Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến cách dùng: ban công đón nắng gió mạnh hơn nên phù hợp cây ưa sáng và cần lưu ý chống nóng, chống thấm kỹ hơn; lô gia kín 3 mặt nên phù hợp làm khu giặt phơi hoặc góc làm việc cần yên tĩnh, ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết trực tiếp.

Lan can và an toàn ban công chung cư

An toàn là yếu tố cần xem trước tiên, đặc biệt ở nhà cao tầng. Nhiều đơn vị thiết kế đồng thuận ở một con số: chiều cao lan can tối thiểu 1,1m tính từ mặt sàn ban công. Đây là mức được nhắc lại nhiều nhất trong các tài liệu thiết kế ban công hiện nay, nên có thể xem là mức tối thiểu nên áp dụng.

Về khoảng cách giữa các thanh lan can đứng, các nguồn tư vấn không hoàn toàn thống nhất: một số nơi khuyến nghị dưới 10cm, số khác khuyên chặt hơn, dưới 5cm, nhất là với nhà có trẻ nhỏ. Vì đây không phải một con số duy nhất được xem là quy chuẩn bắt buộc trong mọi tài liệu, gia đình có trẻ nhỏ nên chọn mức an toàn hơn (dưới 5cm) hoặc lắp thêm lưới chắn thay vì chỉ dựa vào khoảng cách thanh lan can.

Vài lưu ý an toàn khác thường bị bỏ qua:

• Không dùng thanh ngang làm xà lan can, vì trẻ nhỏ có thể trèo lên như bậc thang.
• Không đặt chậu cây hoặc vật nặng sát mép lan can, nhất là ở tầng cao – nếu rơi xuống có thể gây nguy hiểm cho người đi bên dưới.
• Vật liệu lan can nên chọn loại chịu thời tiết tốt, phổ biến là sắt sơn tĩnh điện, inox không gỉ hoặc kính cường lực; kính cho tầm nhìn thoáng hơn nhưng cần bảo trì kỹ hơn sắt.
• Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi, nên lắp thêm lưới an toàn và khóa cửa chắc chắn ở lối ra ban công.

Ngoài kích thước ban đầu, lan can cũng cần được kiểm tra định kỳ, nhất là với nhà đã ở lâu năm. Bản lề cửa ra ban công, các mối hàn của lan can sắt hoặc gioăng cao su của lan can kính có thể xuống cấp theo thời gian do tiếp xúc trực tiếp với nắng mưa, nên kiểm tra lại độ chắc chắn định kỳ thay vì chỉ lắp đặt xong rồi bỏ qua. Nếu phát hiện lan can bị rỉ sét, lỏng chân đế hoặc kính có vết nứt nhỏ, nên xử lý ngay thay vì chờ đến khi hư hỏng rõ rệt mới sửa.

Có được cơi nới, lắp lồng sắt che ban công chung cư không?

Đây là câu nhiều gia đình băn khoăn khi muốn ban công kín đáo hơn. Về nguyên tắc, lan can và kết cấu ban công của một căn hộ chung cư đã được chủ đầu tư thiết kế và phê duyệt cố định từ đầu; người ở không được tự ý thay đổi kết cấu, kích thước hay kiểu dáng lan can, mà chỉ có thể bổ sung trang trí ở phần bên trong.

Việc có đóng kín ban công thành phòng được hay không còn phụ thuộc quy định riêng của từng tòa nhà: một số nơi cho phép nếu xin phép trước, một số nơi không cho phép vì ảnh hưởng đến kiến trúc chung hoặc công năng thoát hiểm của khu vực này. Ở nhiều chung cư cao tầng, ban công hoặc lô gia còn đóng vai trò lối thoát nạn hoặc điểm để lực lượng cứu hộ tiếp cận khi có sự cố cháy nổ, nên không nên lắp lồng sắt cố định, mái che kín hoàn toàn hoặc bất kỳ vật cản nào chắn hẳn lối ra khu vực này.

Trước khi cải tạo, gia chủ nên hỏi ban quản lý tòa nhà về nội quy sử dụng ban công của căn hộ mình, đối chiếu thêm quy định phòng cháy chữa cháy hiện hành áp dụng cho nhà chung cư cao tầng, thay vì tự ý thi công rồi mới phát hiện vi phạm. Nếu chỉ muốn tăng riêng tư mà vẫn giữ được lối thoát nhanh khi cần, nên chọn giải pháp có thể mở hoặc tháo dỡ nhanh (rèm, cửa lùa, lưới có chốt mở) thay vì hàn cố định hoàn toàn.

Cây xanh và tiểu cảnh cho ban công nhỏ

Với ban công diện tích khiêm tốn, việc chọn cây theo hướng nắng quan trọng hơn việc chọn nhiều loại cây. Ban công hướng Đông hoặc Nam đón nắng buổi sáng, phù hợp phần lớn các loại cây, kể cả cây ưa nắng. Ban công hướng Tây nắng gắt buổi chiều nên ưu tiên cây chịu nhiệt tốt như dương xỉ, lưỡi hổ, trầu bà. Ban công hướng Bắc ít nắng trực tiếp thì hợp với cây ưa bóng như trầu bà, vạn niên thanh, phong lan.

Với ban công diện tích nhỏ, nên ưu tiên chậu treo trên lan can hoặc kệ nhiều tầng gắn tường thay vì đặt chậu lớn trên sàn, vừa tiết kiệm diện tích vừa giữ lối đi thông thoáng. Một góc tiểu cảnh nhỏ với sỏi, vài chậu cây và 1 bộ ghế đơn cũng đủ tạo chỗ ngồi thư giãn mà không chiếm nhiều không gian.

Nếu muốn trồng thêm rau thơm hoặc rau ăn lá, có thể tận dụng các chậu nhỏ xếp theo tầng trên giá đỡ thay vì trồng trực tiếp trên sàn – vừa dễ di chuyển khi cần dọn dẹp, vừa hạn chế đất rơi vãi làm bẩn sàn ban công. Nên tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới giữa trưa nắng gắt khiến nước bốc hơi nhanh mà rễ cây chưa kịp hấp thụ, đồng thời luôn đặt khay hứng nước dưới mỗi chậu để nước thừa không chảy tràn xuống sàn hoặc nhỏ giọt xuống ban công tầng dưới.

Ở dự án NT21041 Betaviet thiết kế, ban công được tận dụng làm góc thư giãn thay vì chỉ để trống hoặc phơi đồ: 2 xích đu gỗ đặt hai bên, tiểu cảnh cây xanh xen giữa, trần và mảng tường ốp lam gỗ cùng tông màu để toàn bộ góc nhỏ này liền mạch với phần nội thất bên trong thay vì tách rời như 1 khoảng sân phụ.

Sàn, chống thấm và vật liệu ngoài trời

Ban công tiếp xúc trực tiếp với nắng mưa nên vật liệu cần khác với khu vực trong nhà. Sàn nên chọn loại chống trơn trượt, kết hợp lớp chống thấm bên dưới để tránh nước ngấm xuống căn hộ tầng dưới – đây là lỗi phổ biến khi chỉ lát gạch trang trí mà bỏ qua lớp chống thấm gốc. Gỗ nhựa ngoài trời, đá không thấm nước hoặc gạch chống trơn đều là lựa chọn phù hợp hơn gỗ tự nhiên chưa xử lý, vốn dễ cong vênh khi gặp mưa nắng thất thường.

Với nội thất đặt trên ban công như bàn ghế, nên chọn vật liệu chịu thời tiết: nhôm sơn tĩnh điện, mây nhựa tổng hợp hoặc inox chống gỉ thay vì gỗ tự nhiên không phủ lớp bảo vệ chuyên dụng cho ngoài trời. Nếu có mái che, mái nên đủ chắc chắn và chịu nhiệt để không bị biến dạng sau vài mùa nắng nóng.

Với những căn hộ ở tầng cao hoặc hướng chịu mưa hắt nhiều, nên cân nhắc thêm rèm che nắng mưa dạng cuốn hoặc mái xếp có thể gấp gọn khi không cần dùng, thay vì lắp mái cố định che kín toàn bộ ban công – vừa giữ được không gian mở, vừa chủ động đóng lại khi trời mưa lớn. Sàn ban công cũng nên có độ dốc nhẹ về phía miệng thoát nước để tránh đọng vũng sau mưa, kết hợp vệ sinh phễu thoát nước định kỳ để không bị rác lá cây làm tắc, gây ứ nước lâu ngày ảnh hưởng lớp chống thấm bên dưới.

Rèm che và khu giặt phơi gọn gàng

Với các căn hộ không có lô gia riêng, ban công thường kiêm luôn chỗ đặt máy giặt và phơi đồ. Để không gian này vẫn gọn gàng, có thể áp dụng vài cách sau:

• Giàn phơi thông minh gắn trần hoặc âm tường, có thể nâng hạ, gấp gọn khi không dùng – phù hợp ban công diện tích hạn chế hơn là giàn phơi cố định choán hết chiều ngang.
• Kệ nhỏ hoặc tủ treo tường đựng bột giặt, móc phơi, giỏ đồ, tránh để đồ đạc bày bừa trên sàn.
• Rèm nhựa, kính mờ hoặc vách lam gỗ để ngăn khu giặt phơi với phần còn lại của ban công khi cần dùng làm chỗ ngồi tiếp khách.
• 1-2 chậu cây đặt phía trước khu máy giặt để che bớt tầm nhìn trực diện, vừa tăng thẩm mỹ vừa không cần xây thêm vách cứng.

Dù bố trí theo cách nào, khu giặt phơi trên ban công vẫn cần hệ thống thoát nước tốt và sàn chống thấm riêng, vì đây là khu vực thường xuyên có nước từ máy giặt hoặc quần áo ướt.

Ý tưởng dùng ban công theo công năng

Ngoài trồng cây và phơi đồ, ban công chung cư có thể dùng linh hoạt theo nhu cầu từng gia đình. Với ban công đủ rộng, một bộ bàn ghế xếp gọn kèm vài chậu cây nhỏ đã đủ tạo góc uống trà hoặc đọc sách buổi sáng, không cần đầu tư nhiều nội thất cố định. Ban công hướng ra khoảng xanh hoặc ít bị nắng chiếu trực tiếp cũng phù hợp làm góc làm việc nhỏ, chỉ cần 1 bàn gấp và ghế đơn, kèm rèm che nắng để dùng được cả buổi trưa.

Buổi tối, một dải đèn LED quấn quanh lan can hoặc đặt dưới kệ cây là cách đơn giản để tạo ánh sáng ấm mà không cần thi công điện phức tạp, miễn là dùng loại chống nước và đi dây gọn, tránh để dây điện hở tiếp xúc trực tiếp với mưa. Với gia đình có trẻ nhỏ, nên ưu tiên bố trí đơn giản, ít vật dụng rườm rà, để vừa dễ quan sát trẻ chơi vừa không cản trở lối đi khi cần ra vào nhanh.

Một nguyên tắc chung khi phối các công năng trên cùng 1 ban công nhỏ: nên chọn 1-2 công năng chính thay vì cố nhồi cả góc cây xanh, góc ngồi, khu phơi đồ và đèn trang trí vào cùng lúc trên diện tích vài mét vuông. Càng ít vật dụng cố định, ban công càng dễ vệ sinh, dễ thay đổi cách bố trí theo mùa và ít cản trở lối thoát khi cần di chuyển nhanh. Màu sắc và vật liệu của nội thất ban công cũng nên đồng bộ với tông màu chủ đạo trong nhà, để khi nhìn từ phòng khách hoặc phòng ngủ ra, ban công vẫn là một phần liền mạch của không gian sống chứ không phải một góc rời rạc, lắp ghép tạm bợ.

Câu hỏi thường gặp

Ban công và lô gia khác nhau thế nào?

Ban công nhô hẳn ra ngoài khối nhà, chỉ 1 mặt giáp tường căn hộ, ba mặt còn lại thoáng và chỉ có lan can chắn. Lô gia lõm vào bên trong, được 3 mặt tường hoặc kết cấu bao quanh nên kín gió hơn. Phần lớn căn hộ chung cư hiện nay thực chất có lô gia dù nhiều người vẫn quen gọi là ban công.

Lan can ban công chung cư cao bao nhiêu là an toàn?

Mức được nhiều đơn vị thiết kế đồng thuận là tối thiểu 1,1m tính từ mặt sàn. Với khoảng cách giữa các thanh lan can, nên chọn mức an toàn hơn (dưới 5cm) nếu nhà có trẻ nhỏ, thay vì chỉ dựa vào mức tối đa 10cm mà một số nơi vẫn áp dụng.

Có được tự ý cơi nới, đóng kín hoặc lắp lồng sắt ở ban công không?

Không nên tự ý thay đổi kết cấu hay lắp lồng sắt cố định mà chưa hỏi ý kiến ban quản lý tòa nhà, vì ban công/lô gia thường gắn với lối thoát hiểm và quy định phòng cháy chữa cháy của nhà chung cư cao tầng. Nếu muốn tăng riêng tư, nên chọn giải pháp có thể mở hoặc tháo nhanh khi cần thay vì hàn kín hoàn toàn.

Ban công chung cư nhỏ nên trồng cây gì?

Nên chọn theo hướng nắng: Đông hoặc Nam trồng được đa số cây kể cả cây ưa nắng; hướng Tây nắng gắt nên chọn cây chịu nhiệt như dương xỉ, lưỡi hổ, trầu bà; hướng Bắc ít nắng phù hợp cây ưa bóng như trầu bà, vạn niên thanh, phong lan. Ưu tiên chậu treo hoặc kệ tầng để tiết kiệm diện tích sàn.

Làm sao vừa phơi đồ vừa giữ ban công gọn đẹp?

Dùng giàn phơi thông minh gắn trần hoặc âm tường có thể gấp gọn, thêm kệ nhỏ đựng đồ giặt để tránh bày bừa, và dùng rèm hoặc vách lam gỗ ngăn khu giặt phơi với phần còn lại của ban công khi cần tiếp khách. Vài chậu cây đặt phía trước cũng giúp che bớt tầm nhìn vào máy giặt.